In opdracht van het mobiliteitsprogramma SmartwayZ en de provincie Noord-Brabant ontwikkelden wij een methodiek waarmee de bereikbaarheid van dagelijkse voorzieningen objectief en vergelijkbaar wordt gescoord. Voor 14.515 CBS-buurten in alle 343 Nederlandse gemeenten is nu inzichtelijk hoe ver supermarkt, huisarts en school werkelijk liggen, en hoe die afstand verschilt per vervoermiddel. Tot nu toe ontbrak een landelijke, uniforme maat om die verschillen te analyseren. Deze scores vullen dat gat en zijn openbaar beschikbaar voor provincies, vervoerregio’s, gemeenten en andere overheden.
Wat opvalt
Uit de scores blijkt: 84 procent van de Nederlanders heeft supermarkt, huisarts en basisschool alle drie binnen vijf minuten van de voordeur. Voor 2,8 miljoen mensen, ongeveer een op de zes, ligt minstens een van die plekken aanmerkelijk verder weg. Het patroon strekt zich uit van Zeeland en Noord-Limburg tot delen van Drenthe, de Achterhoek en zelfs randen van de Randstad.
Opvallend is wat de e-bike doet met het scorebeeld. In de buurten met de laagste scores verhoogt de overstap naar e-bike het bereik aanzienlijk. Voor 211.000 Nederlanders die op de gewone fiets meer dan een kwartier rijden naar een supermarkt, brengt de e-bike die afstand terug binnen vijftien minuten.
Bereikbaarheidsscores per CBS-buurt voor supermarkt, huisarts en basisschool.
“Voor honderdduizenden Nederlanders is de e-bike geen comfort, maar bestaansgrond. En het patroon staat onder druk: bij elke supermarkt of huisarts die sluit, schuift de grens een stukje naar binnen.”
Mobiliteitsonderzoeker SmartwayZ, gepromoveerd op e-bike-transitie aan de Universiteit Utrecht
Waar je dit voor kunt gebruiken
De scores komen op tafel op het moment dat overheden grote ruimtelijke keuzes maken. Voor de bijna miljoen woningen die tot 2030 gebouwd worden, maar ook bij krimpdiscussies, bij de spreiding van zorg en winkels, en bij het beleid om ouderen langer zelfstandig thuis te laten wonen. Telkens komt dezelfde vraag terug: kunnen de mensen die er straks wonen ook bij de basale dingen van hun dagelijks leven?
Tot nu toe werd dat op gevoel beantwoord. Doordat elke buurt nu met dezelfde methodiek wordt gescoord, kunnen gemeenten hun situatie objectief vergelijken en onderbouwd prioriteren.
Voorbeeld van een bereikbaarheidsscore op buurtniveau, met afstanden per voorziening en vervoermiddel.
“Bereikbaarheid is geen kaart met lijnen, het is een vraag van mensen. Bij elke ruimtelijke keuze de komende jaren hoort de vraag: kunnen onze inwoners daar zonder auto leven? Voor het eerst hebben we daar een gemeenschappelijke maat voor.”
Netwerkmanager SmartwayZ
Een sprekend voorbeeld: in Bergen aan de Maas in Noord-Limburg is de gemiddelde fietstijd naar een supermarkt bijna veertien minuten. Voor een 75-jarige op een gewone fiets is dat geen ritje meer dat je tussendoor doet. Op de e-bike komt diezelfde rit terug rond de elf minuten. Voor een gemeente die afhankelijker wordt van het langer zelfstandig thuis blijven wonen van haar inwoners, is dat het verschil tussen wel of geen aansluiting op de eerste behoefte.
Patronen als deze herhalen zich op tientallen plekken in het land. Doordat de scores onderling vergelijkbaar zijn, kan een provincie in één oogopslag zien welke kernen het meest kwetsbaar zijn en waar investering het meeste oplevert. Vergelijkbaar met hoe onze Digitwin-aanpak werkt: complexe data vertalen naar een gedeeld, objectief werkbeeld.
Voor ouderen in afgelegen kernen maakt de e-bike het verschil tussen wel of geen zelfstandige toegang tot voorzieningen.
Beschikbaar voor andere overheden
De methodiek en scores zijn opgezet als landelijke voorziening. Andere provincies, vervoerregio’s en gemeenten kunnen er direct mee aan de slag. De cijfers zijn fijngranulair (per CBS-buurt), landelijk dekkend en onderling vergelijkbaar. Omdat de thema-gewichten instelbaar zijn, kan elke overheid eigen accenten leggen in zorg, onderwijs, mobiliteit of werk, zonder dat de vergelijkbaarheid verloren gaat.
Wil je weten wat de kaart betekent voor de keuzes in jouw gebied?
meer nieuws
Schrijf je nu in voor de nieuwsbrief en blijf op de hoogte van onze digital twin innovaties!
Samen met de gemeente Helmond en KPN brengt Argaleo sensordata, openbare bronnen en gemeentelijke gegevens veilig samen in de Digitwin. Dezelfde wegdeksensor helpt zo bij gladheidsbestrijding én hittestress.
Gemeente Den Haag: de Crowd Safety Manager (CSM) op het Digitwin-platform, ontwikkeld met TU Delft en Argaleo, is uitgegroeid tot structureel hulpmiddel binnen het Actieplan Kust, van meten naar voorspellen.
SmartwayZ.NL en Argaleo ontwikkelden Mobility Matching, een toepassing op het Digitwin-platform die voor 3.712 werklocaties laat zien welke duurzame mobiliteitsmaatregel het meeste effect heeft.
De nieuwe Wet weerbaarheid kritieke entiteiten maakt van weerbaarheid een doorlopend proces. Vier vragen die elke gemeente over het eigen gebied moet kunnen beantwoorden.
Samen met de gemeente Tilburg bouwt Argaleo op het Digitwin-platform een digitaal fundament voor de volledige weerbaarheidsopgave. De eerste toepassing: de noodsteunpuntenscan.
Jeroen Steenbakkers was te gast in de podcast Over AI in de Stad over de vraag hoe overheden AI verantwoord kunnen inzetten bij ruimtelijke vraagstukken.